Sztuka perswazji. O polskiej fotografii reklamowej w latach 1956-1989

Celem wykładu jest prezentacja jednego z najbardziej zapomnianych i pomijanych  w refleksji nad dwudziestowiecznymi dziejami polskiej fotografii wątków, dotyczącego  zainteresowania polskich twórców fotografią użytkową, a w szczególności reklamą i modą.  W odniesieniu do tego problemu mamy do czynienia wręcz ze swoistą „amnezją” polskich  badaczy, którzy konsekwentnie pomijają utylitarne zastosowania fotografii w namyśle nad jej  historią. Owo „przemilczenie” sprawia, że obraz rodzimych dziejów fotografii ma charakter  kadłubowy, uwzględniający głównie działania poszczególnych twórców na polu sztuki  wyznaczonym przez obieg instytucji kultury. Sytuacja charakteryzująca obecny stan badań  nad fotografią domaga się korekty tym bardziej, że studia nad komercyjnymi zastosowaniami  fotografii oraz jej współudziałem w kreowaniu krajobrazu kultury masowej są intensywnie  prowadzone w ośrodkach zagranicznych. Stan ten jest pokłosiem logiki rozwoju fotografii  reklamowej w Polsce, której problematyka była stosunkowo rzadko podejmowana  w teoretycznych wypowiedziach polskich twórców.  

Na nikłe zainteresowanie tym zagadnieniem złożył się szereg przyczyn — od czysto  ekonomiczno-rynkowych po estetyczne. Szczególnie niesprzyjający praktyce reklamowej  polskich fotografów był okres PRL-u, bowiem w warunkach odgórnie sterowanej gospodarki  socjalistycznej reklama nie odgrywała większej roli i nierzadko przyjmowała formy  hybrydyczne. Już sam sposób, w jaki była wówczas definiowana, wskazuje na odmienność jej  celów wobec reklamy funkcjonującej w gospodarkach wolnorynkowych. Traktowana  instrumentalnie i pozostająca w gestii przedsiębiorstw państwowych, nie była w stanie stać się  istotną dziedziną rynkową; siłą rzeczy zarówno fotografie powstające w tym sektorze, jak  i towarzysząca im refleksja miały charakter marginalny. Celem wykładu będzie zatem  ukazanie tego mało znanego epizodu z historii fotografii polskiej. W jego trakcie omówione  zostaną przykładowe prace kilku wybitnych twórców, m.in. Zbigniewa K. Wołyńskiego,  Stefana Wojneckiego, Władysława Ruta, Tomasza Sikory oraz Jana i Waldyny  Fleischmannów — autorów dyskutowanych realizacji, traktowanych przez środowisko jako  wzorcowe w tym obszarze fotografii.  

Wykład będzie bogato ilustrowany szerzej nieznanym materiałem archiwalnym, który  ukaże wachlarz rozwiązań stosowanych w Polsce w zakresie fotografii reklamowej.  

Dr hab., prof. UAM Maciej Szymanowicz jest  historykiem sztuki specjalizującym się w historii  fotografii. Studia magisterskie i doktoranckie  odbył w Instytucie Historii Sztuki UAM. Obecnie  pracuje na stanowisku kierownika Zakładu  Ochrony Dziedzictwa Kulturowego i Komunikacji  Międzykulturowej Wydziału Pedagogiczno Artystycznego w Kaliszu. Wykłada również  w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk  w Warszawie oraz na Uniwersytecie  Artystycznym w Poznaniu. Od stycznia 2005 do  lipca 2010 roku był kierownikiem Galerii  Fotografii „pf” w Poznaniu, gdzie jako kurator  przygotował około 50 wystaw.  

W latach 2005–2015 był członkiem rady programowej Biennale Fotografii w Poznaniu.  Od 2018 roku jest prezesem Naukowego Towarzystwa Fotografii z siedzibą w Poznaniu.  Współpracował z wieloma instytucjami: Muzeum Narodowym w Warszawie przy organizacji  wystawy Jana Bułhaka (2006), National Gallery of Art w Waszyngtonie przy wystawie Foto:  Modernity in Central Europe, 1918–1945 (2007), The Museum of Modern Art w Nowym  Jorku przy projekcie OBJECT: PHOTO. Modern Photographs. The Thomas Walther  Collection 1909–1949 (2013–2014) oraz Herder-Institut w Marburgu przy opracowywaniu  spuścizny po Ernście Stewnerze (2014). Był kuratorem wystawy i redaktorem katalogu  do wystawy „Wdzięk i fantazja”. Moda i reklama w PRL-u w twórczości fotograficznej  Zbigniewa K. Wołyńskiego, eksponowanej w Muzeum Narodowym w Gdańsku (2022–2023).  Publikował swoje teksty w licznych książkach i czasopismach, m.in. w „Kwartalniku  Fotografia”, którego był stałym współpracownikiem. Obecnie koncentruje swoją uwagę na  badaniach dotyczących polskiej fotografii reklamowej w XX wieku. Jest autorem m.in.  książki Zaburzona epoka. Polska fotografia artystyczna w latach 1945–1955 (2016) oraz  współautorem antologii Polscy fotografowie, teoretycy i krytycy o fotografii 1839–1989 (2023).