Bezpieczeństwo Polski w nowej rzeczywistości. Bosacki i Kujawa w Kaliszu

Tematem przewodnim debaty było bezpieczeństwo państwa w wymiarze międzynarodowym i krajowym. Marcin Bosacki przedstawił swoją ocenę położenia Polski:

– Bezpieczeństwo każdego państwa, w tym naszego narodu, wynika przede wszystkim z jego siły oraz z charakteru otoczenia międzynarodowego – z tego, jak bezpieczne lub niebezpieczne jest środowisko wokół niego. Stawiam tezę, z którą można oczywiście polemizować, że Polska jest dziś najsilniejsza od 1989 roku, czyli od momentu odzyskania pełnej suwerenności. Można nawet powiedzieć, że jest najsilniejsza od 1939 roku, kiedy tę suwerenność utraciła. A patrząc jeszcze szerzej być może od czasów przedrozbiorowych, kiedy Polska była silna zarówno wewnętrznie, jak i dzięki swoim sojuszom. Jednak obecne wyzwania zewnętrzne są nieporównywalne z tymi, z którymi mieliśmy do czynienia w ostatnich dekadach. 

Zdaniem Bosackiego obecna sytuacja bezpieczeństwa wynika z dwóch podstawowych procesów. Z jednej strony świat staje się coraz bardziej niestabilny,  rośnie liczba konfliktów, a znaczenie dotychczasowych reguł międzynarodowych słabnie. Z drugiej strony Polska funkcjonuje w bezpośrednim sąsiedztwie państwa, które otwarcie realizuje politykę ekspansywną. Jak podkreślał minister, Rosja potwierdziła swoje ambicje nie tylko poprzez inwazję na Ukrainę, lecz także wcześniej, przedstawiając w grudniu 2021 roku żądania wobec USA i NATO, obejmujące m.in. wycofanie infrastruktury Sojuszu z Europy Środkowej do stanu sprzed rozszerzenia. W ocenie Bosackiego oznacza to wejście w nową fazę ładu strategicznego. Równocześnie, co jak zaznaczał, wynika z oficjalnych dokumentów doktrynalnych USA, Stany Zjednoczone stopniowo przesuwają ciężar swojej aktywności na obszar Indo-Pacyfiku i rywalizację z Chinami, co w dłuższej perspektywie przekłada się na ograniczanie ich zaangażowania w Europie. W tej konfiguracji kluczowym zadaniem dla Polski jest takie wykorzystanie członkostwa w NATO i Unii Europejskiej, by z jednej strony utrzymać możliwie silną obecność amerykańską, a z drugiej rozbudować europejskie zdolności obronne, zanim powstałą lukę strategiczną mogłaby wykorzystać Rosja. To zdaniem Bosackiego zasadnicze wyzwanie na najbliższe kilkanaście lat, a im silniejsze będą Polska i struktury euroatlantyckie, tym mniejsze będzie ryzyko konfliktu.

Wiceminister odniósł się także do trwającego sporu wokół programu "SAFE": – Wyrażam głębokie oburzenie wobec blokowania programu „SAFE”, który ma służyć szybkiemu wypełnieniu luki strategicznej i budowie niezbędnych zdolności obronnych państwa. Są to środki do wykorzystania w krótkim czasie, w formie preferencyjnie oprocentowanej pożyczki, tańszej niż finansowanie poprzez emisję obligacji. Co istotne, mają one być przeznaczone głównie na rozwój polskiego przemysłu obronnego. Sprzeciw wobec tego programu oznacza stawianie sporów politycznych ponad interesem państwa – skomentował. 

Wiceminister ds. służb specjalnych Radosław Kujawa skupił się z kolei na roli służb w dynamicznie zmieniającym się świecie. Wskazywał na znaczenie rzetelnej informacji i odporności państwa na presję informacyjną. – Polskie służby są od tego, żeby weryfikować rzeczywiste intencje naszych nieprzyjaciół, ale też lepiej rozumieć naszych przyjaciół i sojuszników, aby zdefiniować opinie i plany działań oparte na faktach, a nie na projekcjach (…) Dzisiaj żyjemy w rzeczywistości, kiedy do działań militarnych i politycznych natychmiast dokładany jest komentarz. Ta cecha powoduje, że taka stała propaganda w rozumieniu zarówno klasycznym, jak i nowoczesnym, w narzucaniu sposobu myślenia, stała się częścią aktywnej rzeczywistości w wymiarze, który 30 lat temu był jeszcze elementem książek fantastycznych. Dzisiaj ta rzeczywistość istnieje i musimy się z nią zmagać.

Druga część spotkania miała formę otwartej dyskusji z publicznością. Pytania dotyczyły zarówno bieżącej sytuacji geopolitycznej, jak i spraw ustrojowych w Polsce. Jedno z pytań odnosiło się do sytuacji politycznej na Węgrzech i szans na zmianę władzy. Marcin Bosacki, odpowiadając, zaznaczył, że choć nie ma pewności co do wyniku wyborów, opozycja od miesięcy utrzymuje wyraźną przewagę w sondażach. W jego ocenie, jeśli kiedykolwiek w ostatnich kilkunastu latach rządów Viktora Orbána istniała realna szansa na zmianę, to obecnie jest ona poważna.

W dyskusji pojawił się także wątek Bałkanów, w szczególności sytuacji w Bośni i Hercegowinie i w Serbii. Pytający zwracali uwagę na napięcia wokół Republiki Serbskiej, wpływy rosyjskie i ambicje polityczne tamtejszych liderów. Bosacki wskazywał, że nacjonalizm serbski, zarówno w samej Serbii, jak i częściowo w innych państwach regionu, pozostaje czynnikiem destabilizującym, a zgodność polityki zagranicznej Serbii z polityką Unii Europejskiej jest obecnie bardzo ograniczona. Zaznaczył przy tym, że jednym z warunków wejścia do UE jest właśnie dostosowanie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa do wspólnej linii unijnej.

Pytania dotyczyły również Mołdawii i ryzyka destabilizacji tego kraju. Wiceminister spraw zagranicznych podkreślił znaczenie ostatnich wyborów i konieczność konsekwentnego wspierania proeuropejskiego kursu Kiszyniowa. Zwrócił uwagę, że Mołdawia ma wymiar symboliczny i nie może zostać „stracona z pola widzenia” przez Unię Europejską.

W dyskusji pojawił się także wątek funkcjonowania służb specjalnych w Polsce i możliwości ich lepszego zabezpieczenia przed politycznymi naciskami w przyszłości. Jeden z uczestników zapytał wprost o sens prac nad rozwiązaniami ustawowymi, które miałyby zagwarantować większą autonomię służb – tak, aby zmiana władzy nie skutkowała destabilizacją ich działania. Gen. Kujawa, odnosząc się do doświadczeń sprzed lat, wskazywał, że nawet formalne mechanizmy ochronne nie zawsze są wystarczające, jeśli władza znajduje sposób na ich obejście. Podkreślał, że w praktyce kluczowe jest utrzymanie służb w formule ponadpartyjnej i odsunięcie ich od bieżącej walki politycznej.