586 dni stanu wojennego

Miesiąc marzec należy do Archiwum Państwowego w Kaliszu. Dokładnie 65 lat temu placówka rozpoczęła swoją działalność. Z tej okazji w marcu zaplanowano szereg otwartych imprez dla kaliszan, w ramach V Marcowego Maratonu Archiwalnego.

Gośćmi uczestniczącymi we wczorajszym spotkaniu byli m. in. poseł na Sejm RP Tomasz Ławniczak działacz „S” aktywny szczególnie w Komitecie Obywatelskim, ks. prałat Adam Modliński proboszcz parafii św. Mikołaja w Kaliszu reprezentujący Biskupa Diecezji Kaliskiej, Anna Woźniak z Wydziału Kultury i Sztuki, Sportu i Turystyki Urzędu Miejskiego w Kaliszu reprezentująca Prezydenta Miasta Kalisza, Ryszard Ładuch z biura poselskiego PiS reprezentujący posłankę na Sejm RP Joannę Lichocką, działacze „Solidarności”: Zdzisław Skałecki i Kryspin Kuberka z Pleszewa; Maciej Pawlak, Edward Grzeliński, Jerzy Sówka, Mieczysław Walczykiewicz, Jan Mak; młodzież z II Liceum Ogólnokształcącego w Kaliszu z opiekunem Piotrem Mydlachem. W spotkaniu uczestniczyli także darczyńcy APK, przedstawiciele kultury i mediów.

Gościem specjalnym był Paweł Spodenkiewicz z Referatu Edukacji Historycznej Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Łodzi oraz zaproszeni prelegenci: Krzysztof Szac lider pleszewskiej „Solidarności”; Tadeusz Wolf z Kalisza współpracujący z Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela, redagujący gazetkę opozycyjna pt. „Wolne Słowo”; Włodzimierz Muth członek „S”, redaktor naczelny „Kaliskiego Włókniarza”. Dr Grażyna Schlender przedstawiła zebranym ideę Marcowego Maratonu Archiwalnego. Upamiętnia on fakt powstania Archiwum Państwowego w Kaliszu w 1951 r. W tym roku instytucja liczy więc 65 lat i z tej okazji przygotowano szereg imprez. Mając na względzie także 35. rocznicę ogłoszenia stanu wojennego w Kaliszu, Archiwum Państwowe w Kaliszu poczyniło starania o pozyskanie ekspozycji ogólnopolskiej związanej z tą tematyką. W planach jest także zorganizowanie cyklicznych imprez – spotkań, dyskusji z działaczami opozycji pt. „Rozmowy kontrolowane”. Obchody zostaną zakończone 13 grudnia br.

Paweł Spodenkiewicz opowiedział gościom o swoich perypetiach związanych ze stanem wojennym. Jako uczeń relegowany z jednego z łódzkich liceów za redagowanie nielegalnej gazetki, był internowany m. in. w Kwidzynie. Na własnej skórze doświadczył brutalnej pacyfikacji obozu w 1982 r. przez ZOMO. Według niego stan wojenny był ostatnim aktem ratowania ówczesnego ustroju przez rządzących. Dla ludzi upatrujących nadziei w karnawale „Solidarności” był czymś dobijającym. Wiązał się z wieloma ludzkimi dramatami, których doświadczył i sam prelegent.

W podobnym tonie o stanie wojennym wypowiadali się pozostali zaproszeni goście: Krzysztof Szac, Tadeusz Wolf i Włodzimierz Muth. Krzysztof Szac stracił pracę w Spomaszu, wielu działaczy w momencie próby odwróciło się od niego, a z pomocą przyszli anonimowi ludzie i duchowni: ks. Janusz Kulbarsch i ks. Ryszard Woźniak. Nieocenioną pomoc niosły też ss. Służebniczki, u których w szafie na ornaty przechowywano sztandar „Solidarności”. Tadeusz Wolf stan wojenny kojarzy z wielokrotnymi przesłuchaniami, powtarzaniem tych samych pytań przez oficerów SB. Wychodził z wielu sytuacji obronną ręką dzięki poczuciu humoru. Gdy jeden z oficerów straszył go wysadzeniem mostów w Kaliszu w przypadku jakichkolwiek rozruchów, ten uznał, że równie dobrze oficer może sobie już wybrać drzewo, na którym zostanie powieszony, gdy tylko komunizm się skończy. Dla Tadeusza Wolfa, redaktora naczelnego „Kaliskiego Włókniarza” wybuch stanu wojennego oznaczał utratę pracy. Razem z zaprzyjaźnionym dziennikarzem Czesławem Kurzajewskim zarabiał na życie skupując makulaturę. Jeszcze przed 13 grudnia 1981 r. podsyłano do redakcji osoby, które wprowadzały niepokój, a przy okazji przekazywały SB informacje o aktualnej sytuacji.

Korzystając z okazji Mieczysław Walczykiewicz przekazał działaczom informację o możliwości starania się o dodatkowe świadczenie pieniężne dla osób posiadających status represjonowanych i odznaczenie „Solidarni Waleczni”.

Na koniec goście zostali zapoznani przez pracownika APK Annę Bestian-Zając z lokalną ekspozycją pt. „Stan wojenny w Kaliszu”. W antyramach można zobaczyć m. in. sztandarowe tytuły lat 80. „Trybuna Ludu”, „Żołnierz Wolności”, gazetki solidarnościowe „Solidarność Walcząca”, „Solidarność żyje”, „Wiadomości Dnia”. W gablotach zgromadzono m. in. prezentowane po raz pierwszy oryginalne dokumenty nawiązujące do internowania Antoniego Pietkiewicza i Henryka Piwowarczyka; wnioski z prośbą o wyrażenie zgody na zmianę miejsca pobytu w stanie wojennym; dokumenty wytworzone w „Runotexie”, „Wistilu”, „Polifarbie” czy Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. A. Asnyka w Kaliszu dotyczące m.in. z wprowadzenia dyżurów, braków zaopatrzenia w surowce, powołania komisji socjalnych, czy konieczności zabezpieczenia sprzętu poligraficznego po 13 grudnia 1981 r.

Ekspozycja będzie dostępna w siedzibie APK przy ul. Poznańskiej 207 codziennie od poniedziałku do piątku w godz. 8.00 – 16.00, do końca maja 2016 r.